Humanizam i humanisti sa obala Pacifika darovali Srbiji i celom svetu

Doprinos članova medicinskih misija i filantropa iz Australije i Novog Zelanda u Srbiji i sa Srbima na frontovima u vreme Prvog svetskog rata

Prvi svetski rat (1914-1918) organizacijom savezničkih armija i mobilizacijom velikog broja vojnika, povlači brojne medicinske korpuse i vojne bolnice, pojedince, koje prate armije na svim frontovima. Manje poznate bolnice su formirane na dobrovoljnoj osnovi, uglavnom od žena, koje su želele da daju svoj lični doprinos i pomoć postradalim u vreme rata. Jedna od njih je bila Bolnica škotskih žena, formirana 1914. u Škotskoj, na incijativu dr Elsie Inglis, a kao nastavak borbe sufrožetkinja za žensku ravnospravnost. Formirano je četrnaest bolnica u Francuskoj, Belgiji, na Malti, na Korzici, u Srbiji, na Solunskom frontu, u Rumuniji i Rusiji, sastavljenih isključivo od žena; lekarki, medicinskih sestara i bolnicarki, vozača ambulantnih kola. Formacija je brojala oko 1000 žena, a one su Škotlanđanke, Irkinje, Velšanke, druge Britanke, Kanađanke, Amerikanke, Australijanke, Novozelanđanke, a izvestan broj britanskog medicinskog osoblja je stigao iz Indije. Posebna pomoć srpskom sanitetu stigla je od Bolnica škotskih žena, koje je osnovala i vodila dr Elsie Inglis. Od 14 formiranih bolnica, 10 su bile namenjene Srbiji i Srbima na raznim frontovima. Najveći broj Australijsnki bio je u sastavu Bolnica škotskih žena na Solunskom frontu, u “Jedinica Amerika”, koja je bila locirana u Ostrovu. 

Dosadašnja istraživanja su uglavnom obuhvatala Australijanke na Solunskom frontu; dr Agnes Bennett, dr Mary de Garis, dr Lilian Cooper, Mary Josephine Bedford, Olive May Kelso King, Stella Miles Franklin, dr Jessie Scott (sa Novog Zelanda). Manje poznate, ali svakako veliki doprinos dale su brojne medicinske sestre i bolničarke. Jedan broj njih u sastavu Bolnica škotskih žena u Ostrovu su: Dorothy Agnes Kerr, Caroline Reid, Florence May Grylls, Robina Ross, Mary Stirling, Sarah Lynwald Angell.

Treba napomenuti veliku ulogu glavne medicinske sestre, Jessie McHardy White, nosioca Ordena Sv Save, na čelu grupe od 364 vojnih medicinskih sestra, koje su došle iz Australije u pomoć britanskim bolnicama na Solunskom frontu.

Manje poznati humanisti  sa Pacifika, su oni koji su boravili u Srbiji, samostalno ili u sastavu neke medicinske misije: dr Laura Margaret Hope iz Adelaide, sa suprugom dr dr Charles Henry Stadish Hope  u Valjevu u sastavu Bolnica škotskih žena, dr Joseph Ahearne  iz dalekog Kvinslanda u Kragujevcu, dr Isabel Ormiston  u Srbiji i Crnoj Gori, medicinska sestra Jane Edith MacKay iz Novog Južnog Velsa, u sastavu Bolnica škotskih žena na Korzici,  potom  sa Bolnicom Srpskog podpornog fonda u Nišu i Niškoj Banji, Florence McDowell, školovana medicinska sestra iz Melburna,  član Bolnice Britanskog Crvenog krsta u Vrnjačkoj Banji, Ethel Gillingham iz  Kolaka u Viktoriji u Jedinici Britanskog Crvenog krsta u Vrnjačkoj Banji, dr Dalyell Elsie Jean iz Sidneja, u ekipi Lady Paget u organizaciji Srpskog potpornog fonda u Skoplju, kasnije na Solunskom frontu, dr Y.A.P. Benbow u Jedinici Crvenog krsta u Skoplju, dr John Baldwin Hoystead Meredith, odlikovan srpskim Ordenom Belog orla.

Ne treba zaboraviti veliku ulogu promotera Bolnica škotskih žena; Harriet Christina Newcomb, koja je radila u administraciji Londonskog komiteta  i gospodju  Elizabeth Abbott, predstavnicu Bolnica škotskih žena, koja je istu promovisala u Indiji, Australiji i na Novom Zelandu. Ratnim heroinama se pridružuje i Australijanka Joice Nankivell Loch, Australijanka sa najvećim brojem odlikovanja, sa suprugom Frederick Sydney Loch, autorom knjige ‘Sveta Gora’.

Velikom broju dobrovoljaca iz Australije, koji su se borili na Istočnom i Zapadnom frontu, pridružila se i grupa od oko 80 dobrovoljaca našeg porekla, koja je došla na Solunski front u pratnji potpukovnika Walker i kapetana Buchan.

Ništa manju ulogu nisu imali ni filantropi sa Pacifika, koji su svojom materijalnom i moralnom podrškom pomogli i podržali rad Bolnica škotskih žena, Srpskog potpornog fonda, Crvenog krsta i drugih humanih misija na bojištima širom Evrope. U velikom broju filantopa u Australiji spominjemo: Sir George Kelso King, Philp Burns, Sir Robert Philp, Sir James Burns, Howard Troup, Dugald Thomson, Adam Forsyth, Sir James Fairfax, Edmund Jowett, Sir Samuel McCaughey, Sir Charles Mackellar, dr Helen Shaw, C.N. Button. Promociju Škotskih žena pored toplog prijema naroda Novog Zelanda, podržali su Lady Anna Paterson Stout i dr Handerson.

U Australiji danas živi, radi i stvara velika porodica Srba, od potomaka prvih srpskih iseljenika do najnovijih seoba. Ponosnim pamćenjem svog nasledstva i  čuvanjem sećanja na trnovite sudbine, okupljaju se u brojnim pravoslavnim crkvama, srpskim udruženjima, Kolima srpskih sestara, srpskim školama, a one su rasprostranjene od Perta, Darvina, Brizbena, Zlatne obale, Sidneja, Kanbere, Melburna, Adelaide, do ostrva Tasmanije. Na obalama Pacifika, radi veliki broj naših zdravstvenih radnika svih profila. Otuda nije neobično što je osnovano Udruženje srpskih lekara na Novom Zelandu.

Nobelovci Australije iz medicine i prirodnih nauka

Mada Australija postoji malo više od jednog veka, ima naučnoistraživačku delatnost u brojnim oblastima, posebno u medicini i farmaciji. Država izdvaja znatna sredstva za ustanove i timove stručnjaka koji se bave istraživačkim radom.

William Bragg  (1862–1942) rođen u Engleskoj. Dobio Nobelovu nagradu za fiziku zajedno sa svojim sinom Lawrencom 1915.

Lawrence Bragg  (1890–1971) rođen u Adelaidi, Australia. Otac i sin su udarili temelje istraživanja kristalografije putem rentgena.

Howard Florey (1898–1968) rođen u Adelaidi. Dobio je Nobelovu nagradu za medicinu 1945. god. za primenu penicilina u medicini.

Frank MacFarlane Burnet (1899–1985) rođen u Traralgonu, Victoria - dobio je Nobelovu nagradu za medicinu 1960. za pronalazak stečene imunološke tolerancije.

John Carew Eccles (1903–97) rođen u Melburnu – dobio Nobelovu nagradu za medicinu 1963. za svoje istraživačke radove na centralnom i perifernim nervnim sistemima.

Patrick White (1912–90)—rođen u Londonu od australijskih roditelja, ali je ceo život proveo u Australiji i pisao o Au. Dobio Nobelovu nagradu za literaturu 1973. god.

John Warcup Cornforth (1917–) rođen u Sidneju. Nobelovu nagradu za hemiju dobio 1975. za istraživački rad na polju stereo-hemije.

Peter Doherty (1940–) rođen u Brizbenu. Dobio Nobelovu nagradu za medicinu u 1996. za njegov rad na imunitetu.

Barry Marshall (1951 -) rođen u Kalgurli, Zapadna Australija.  Zajedno sa Robinom Warrenom dobio Nobelovu nagradu za medicinu 2005. za pronalazak Helicobacter pylori i uticaj istoga na gastritis i stomačni čir. 

Robin Warren (1937–) rođen u Adelaidi, Južna Australija. Radio zajedno sa Barry Marshall na istraživanju koje je ustanovilo da gastritis i stomačni čir prouzrokuju bakterije, a ne stres.

Aleksandr Prokhorov (1916–2002), rođen u  Australiji pošto su se njegovi roditelji Rusi doselili pred početak Prvog svetskog rata, ali su ga 1923. godine roditelji odveli u Sovjetski savez gde je proveo ostatak života. Nobelovu nagradu za fiziku dobio 1964.

Bernard Katz (1911–2003), rođen u Nemačkoj, studirao u Londonu, a u Australiju stigao 1939 gde je radio na medicinskim istraživanjima sa John Eccles u Sidneju. Za vreme rata pozvan da dođe da radi u Engleskoj gde je i ostao do kraja života. Nobelovu nagradu za medicinu dobio 1970.

Robert Robinson (1886–1975) rođen u Engleskoj gde je i studirao. Doselio se u Sidnej 1912 kad je dobio zaposlenje kao professor organske hemije na Sidnejskom univerzitetu, ali posle samo tri godine se vratio u Englesku. Nobelovu nagradu za hemiju dobio 1947.

John Harsanyi (1920–2000) rođen u Budimpešti. Emigrarao za Australiju 1950 gde je studirao i radio na raznim fakultetima. 1956. godine otišao za Ameriku. Dobio Nobelovu nagradu za ekonomske nauke 1994.

Rolf Zinkernagel (1944–) rođen u Švajcarskoj gde je studirao na medicini. 1973.  došao u Australia i radio na istraživanjima na polju medicine. Posle samo dve godine prešau u SAD gde je proveo 4 godine, a zatim se vratio u Švajcarsku. Nastavio da sarađuje sa australijskim kolegom Piterom Dohertijem sa kojim je podelio Nobelovu nagradu za edicinu 1996.

José Ramos-Horta (1949–), rođen u Diliju na Istočnom Timoru gde se godinama borio za nezavisnost te provincije. Između 1975 i 1999 živeo u Sidneju. Dobio Nobelovu nagradu za mir 1996. Izabran za predsednika Istočnog Timora 2007.